หลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงานในสถานปฏิบัติการระดับ 3

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

ที่มา

 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ในฐานะหน่วยงานกลางที่มีหน้าที่หลักสำคัญในการพัฒนามาตรฐานการวิจัยและระบบการวิจัยของประเทศ ได้ส่งเสริมและสนับสนุนให้มีมาตรฐานและแนวปฏิบัติควบคู่กับการดำเนินงานด้านความปลอดภัย เพื่อพัฒนางานวิจัยให้ได้คุณภาพและเป็นที่ยอมรับในระดับสากล ทั้งนี้ การปฏิบัติงานด้านความปลอดภัยทางชีวภาพให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล หลายหน่วยงานในประเทศไทยที่มีการดำเนินงานเกี่ยวกับเชื้อโรคและเทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่ ได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการควบคุมความปลอดภัยทางชีวภาพ (Institutional Biosafety Committee - IBC) เพื่อกำกับดูแลการดำเนินงานให้เป็นไปตามข้อกำหนดและแนวทางปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยทางชีวภาพสำหรับการดำเนินงานด้านเชื้อโรคและเทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่ของประเทศไทย

  ในการนี้ วช. จึงได้จัดทำหลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงานในสถานปฏิบัติการระดับ 3 โดยมีเนื้อหาหลักสูตรตามแนบท้ายประกาศกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ เรื่อง การรับรองหน่วยงานหรือองค์กรที่มีหลักสูตรอบรมด้านความปลอดภัยทางชีวภาพและการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ และตามแนบท้ายประกาศกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ เรื่อง การรับรองหน่วยงานหรือองค์กรที่มีหลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงาน ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 ลงวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ.2561 เพื่อพัฒนาศักยภาพของนักวิจัยและผู้เกี่ยวข้องในด้านการปฏิบัติงานในสถานปฏิบัติการระดับ 3 (BSL-3) และเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบความปลอดภัยทางชีวภาพและการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพให้กับห้องปฏิบัติการทางการแพทย์และสาธารณสุขของประเทศ รวมถึงเพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการส่งเสริมการขับเคลื่อนมาตรฐานการวิจัยด้านความปลอดภัยทางชีวภาพสู่การยอมรับทั้งในระดับประเทศและในระดับสากลต่อไป

วัตถุประสงค์

1. พัฒนาศักยภาพบุคลากร ที่เกี่ยวข้องกับสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Biosafety level3; BSL3) ได้แก่ผู้ดำเนินการ ผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558 นักวิจัย คณะกรรมการควบคุมความปลอดภัยทางชีวภาพ รวมถึงผู้สนใจให้มีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการปฏิบัติงาน และการจัดการด้านความปลอดภัยในสถานปฏิบัติการระดับ 3

2. ส่งเสริมมาตรฐานการวิจัยด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ ผลักดันและสนับสนุนการยอมรับมาตรฐานการวิจัยด้านความปลอดภัยทางชีวภาพทั้งในระดับประเทศและสากล เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือและคุณภาพของงานวิจัยในประเทศไทย

3. ผลักดันและสนับสนุนการยอมรับมาตรฐานการวิจัยด้านความปลอดภัยทางชีวภาพทั้งในระดับประเทศและสากล เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือและคุณภาพของงานวิจัยในประเทศไทย ของห้องปฏิบัติการการด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์และสาธารณสุขของประเทศ

4. สนับสนุนการพัฒนาระบบและกลไกการดำเนินงานของคณะกรรมการควบคุมความปลอดภัยทางชีวภาพ ให้เป็นไปตามกฎหมายพระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558

กลุ่มเป้าหมาย

 ผู้ดำเนินการและผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558 คณะกรรมการควบคุมความปลอดภัยทางชีวภาพ นักวิจัย บุคลากรที่เกี่ยวข้องกับสถานปฏิบัติการระดับ 3 ตลอดจนผู้ที่สนใจ

ระยะเวลาดำเนินการ

หลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงาน ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 รวมระยะเวลาการอบรมภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ อย่างน้อย 16 ชั่วโมง

รูปแบบการอบรม

หลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงาน ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 มีการจัดอบรมเป็น 2 รูปแบบ ดังนี้

  1. รูปแบบปกติ
  • ภาคทฤษฎีแบบในสถานที่ (onsite)
  • ภาคปฏิบัติแบบในสถานที่ (onsite)
  1. รูปแบบไฮบริด (hybrid)*
  • ภาคทฤษฎีแบบออนไลน์ (online)
  • ภาคปฏิบัติแบบในสถานที่ (onsite)

หมายเหตุ  * การอบรมรูปแบบไฮบริด ภาคทฤษฎีแบบออนไลน์ มีเงื่อนไขเฉพาะดังนี้

    • ผู้อบรมต้องเคยผ่านการอบรมหลักสูตรดังกล่าวจากหน่วยงานหรือองค์กรที่ได้รับหนังสือรับรองหน่วยงานหรือองค์กรที่มีหลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงาน ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 จากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และ
    • ใบประกาศนียบัติการอบรมหลักสูตรการฝึกอบรมการปฏิบัติงาน ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 จากหน่วยงานหรือองค์การที่มีหลักสูตรดังกล่าว จากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ของผู้อบรมยังไม่หมดอายุ
    • จำนวนผู้อบรมภาคทฤษฎีผ่านระบบออนไลน์ ไม่เกิน 50 คน

เนื้อหาหลักสูตร

ภาคทฤษฎี

ลำดับ หัวข้อ วัตถุประสงค์ เนื้อหาหลักสูตร ระยะเวลา
1.
หลักการด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety) และการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity)
  • 1. เพื่อทบทวนความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety) และการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ(Biosecurity)
  • 2. เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับช่องทางการติดเชื้อที่อาจเกิดขึ้นในสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Biosafety level 3 laboratory)
  • 1. หลักการด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety concept)
  • 2. หลักการด้านการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity concept)
  • 3. การจำแนกจุลชีพตามกลุ่มเสี่ยง (Risk group; RG)
  • 4. ระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการชีวภาพ (Laboratory Biosafety Level; BSL)
  • 5. การสัมผัสเชื้อโรค (Biological exposures)
ภาคบรรยาย
1 ชั่วโมง
2.
การออกแบบห้องปฎิบัติการและสิ่งอำนวยความสะดวก (Facility design) สถานปฏิบัติการระดับ 3 (Biosafety level 3 laboratory)
  • 1. เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับหลักการออกแบบการจัดวางเครื่องมือและอุปกรณ์ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Biosafety level 3 laboratory)
  • 2. เพื่อให้ความรู้และตระหนักถึงความสำคัญในการตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบของสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Biosafety level 3 laboratory)
  • 1. หลักการออกแบบสถานที่ การจัดวางเครื่องมือและอุปกรณ์ ตามลักษณะของสถานปฏิบัติการระดับ 3
  • 2. อุปกรณ์เพื่อความปลอดภัย
  • 3. การจัดการพื้นที่ห้องปฏิบัติการ
  • 4. การจัดการพื้นที่เพื่อรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ
  • 5. การตรวจสอบความพร้อมและความปลอดภัยของห้องปฏิบัติการ เครื่องมือและอุปกรณ์
  • 6. ฝึกปฏิบัติการวางแผนผังสถานปฏิบัติการระดับ 3
  • 6.1 การแยกพื้นที่สำหรับการใช้งาน
  • 6.2 การพิจารณาทิศทางการไหลเวียนของอากาศ
  • 6.3 การจัดวางเครื่องมือ และอุปกรณ์ที่มีผลต่อความปลอดภัยทางชีวภาพ
  • 6.4 การกำหนด เส้นทางการเข้า-ออกของคน ตัวอย่าง สิ่งของ และขยะ
  • 6.5 การจัดการพื้นที่เพื่อรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ
ภาคบรรยาย
2 ชั่วโมง

ภาคปฏิบัติ
2-3 ชั่วโมง
3.
การตรวจสอบและการบำรุงรักษาสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Inspection and Maintenance of Biosafety level 3 laboratory)
เพื่อให้มีความรู้ ความตระหนักเกี่ยวกับการตรวจสอบและการบำรุงรักษาระบบการทำงานของสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Biosafety level 3 laboratory)
  • 1. การทำลายเชื้อโรคในสถานปฏิบัติการระดับ 3
  • 2. การตรวจสอบระบบทางกายภาพ
  • 3. การตรวจสอบเครื่องมือและอุปกรณ์ในห้องปฏิบัติการ
  • 4. การตรวจสอบแรงดันและทิศทางการไหลของอากาศ
  • 5. การตรวจสอบระบบแจ้งเตือน ความปลอดภัยและการรักษาความปลอดภัย
ภาคบรรยาย
1 ชั่วโมง
4.
มาตรฐานการปฏิบัติงานในสถานปฏิบัติการระดับ 3 (Standard practice for Biosafety level 3 laboratory)
เพื่อให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับมาตรฐานการปฏิบัติงานใน สถานปฏิบัติการระดับ 3
  • 1. การใช้อุปกรณ์เพื่อความปลอดภัยอย่างเหมาะสม เช่น ตู้ชีวนิรภัย (Biological safety cabinet: BSC) เครื่องหมุนเหวี่ยง (centrifuge) ปิเปต เป็นต้น
  • 2. ระเบียบปฏิบัติที่จำเป็น
  • 2.1 การบริหารจัดการบุคลากร
  • 2.2 การจัดการเครื่องมือและอุปกรณ์
  • 2.3 การจัดการตัวอย่าง
  • 2.4 การจัดการขยะติดเชื้อ
  • 2.5 การกำหนดเส้นทางการเข้า-ออกของคน ตัวอย่าง สิ่งของ และขยะ
  • 2.6 การกำหนดมาตรการเพื่อความปลอดภัยขณะปฏิบัติงาน
ภาคบรรยาย
2 ชั่วโมง
5.
อุปกรณ์ปกป้องส่วนบุคคล (Personal Protective Equipment; PPE)
เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับอุปกรณ์ปกป้องส่วนบุคคล ประเภท การเลือก การใช้งาน และการจัดการหลังใช้งาน
  • 1. ประเภทของ PPE
  • 2. การเลือกใช้ PPE
  • 3. การใช้ PPE
  • 4. การจัดการ PPE หลังการใช้งานอย่างถูกต้อง
  • 5. ฝึกปฏิบัติเรื่อง
  • 5.1 การทดสอบความแนบสนิทของการใส่หน้ากากนิรภัย (Fit testing)
  • 5.2 การตรวจสอบความพร้อมของเครื่อง Power Air Purifying Respirator (PAPR)
  • 5.3 การสวมใส่ชุด PPE
  • 5.4 การถอดชุด PPE
  • 5.5 การเตรียมความพร้อมและการตรวจสอบก่อนเข้า-ออกห้องปฏิบัติการ
ภาคบรรยาย
1 ชั่วโมง

ภาคปฏิบัติ
3 ชั่วโมง
6.
การตอบโต้กรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน (Emergency response)
เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับวิธีปฏิบัติและการแก้ปัญหาเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินขณะปฏิบัติงาน ในสถานปฏิบัติการระดับ 3
ขั้นตอนวิธีปฏิบัติการตอบโต้ในสถานปฏิบัติการระดับ 3 กรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน ดังนี้
  • 1. แนวปฎิบัติและการจัดการสารชีวภาพรั่วไหล; ในห้องปฏิบัติการ / ในตู้ชีวนิรภัย/ ใน centrifuge
  • 2. แนวปฎิบัติและการอพยพกรณีมีคนหมดสติขณะปฏิบัติงาน
  • 3. แนวปฎิบัติและการจัดการเมื่อถูกของมีคมติดเชื้อบาดขณะปฏิบัติงาน
  • 4. แนวปฎิบัติและการจัดการเมื่อตู้ชีวนิรภัยแจ้งเตือนความผิดปกติขณะปฏิบัติงาน
  • 5. แนวปฎิบัติและการจัดการเมื่อ Power air purifying respirator แจ้งเตือนความผิดปกติขณะใช้งาน
  • 6. แนวปฎิบัติและการจัดการเมื่อระบบปรับสภาวะอากาศล้มเหลว (HVAC system failure) ขณะปฏิบัติงาน
  • 7. แนวปฎิบัติและการจัดการเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ขณะปฏิบัติงาน
ฝึกปฏิบัติการตอบโต้กรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน โดยจำลองสถานการณ์ ดังนี้
  • 1. การจัดการสารชีวภาพรั่วไหล; ในห้องปฏิบัติการ / ในตู้ชีวนิรภัย/ ใน centrifuge
  • 2. การอพยพกรณีมีคนหมดสติขณะปฏิบัติงาน
  • 3. การจัดการเมื่อถูกของมีคมติดเชื้อบาด
  • 4. การจัดการเมื่อตู้ชีวนิรภัยแจ้งเตือนความผิดปกติขณะปฏิบัติงาน
  • 5. การจัดการเมื่อPower air purifying respirator แจ้งเตือนความผิดปกติขณะใช้งาน
  • 6. การจัดการเมื่อระบบปรับสภาวะอากาศล้มเหลว (HVAC system failure) ขณะปฏิบัติงาน
  • 7. การจัดการเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ขณะปฏิบัติงาน
ภาคบรรยาย
1 ชั่วโมง

ภาคปฏิบัติ
3 ชั่วโมง
6.
พระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์กับสถานปฏิบัติการระดับ 3
เพื่อให้มีความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับพระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosafety) และการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity) ของประเทศไทย และสามารถนำไปปรับใช้ให้เหมาะกับบริบทของการดำเนินกิจกรรมของสถานปฏิบัติการระดับระดับ 3
  • 1. พระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558
  • 2. ประกาศกระทรวง
  • 3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข
  • 4. ประกาศกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
ภาคบรรยาย
1 ชั่วโมง